Akt VI · Skorowidz

Indeks osób, miejsc i pojęć

Alfabetyczny przewodnik po monografii Tadeusza Kościuszki. Każde hasło prowadzi bezpośrednio do odpowiedniego fragmentu opowieści.

Szukaj w skorowidzu

73 haseł

A

B

D

E

Eskadra Kościuszkowskadziedzictwo · Dziedzictwo

F

G

H

I

J

K

L

Ludwika Sosnowskaosoba · Saratoga

M

N

P

R

S

T

U

W

Z

Zdrada Benedicta Arnoldawydarzenie · West Point

Brak haseł pasujących do wyszukiwania.

Dostępność WCAG 2.2

Tekst

Rozmiar tekstuDomyślny · duży · bardzo duży

Podkreślone linkiWCAG 2.4.7 — wzmacnia widoczność linków

Kontrast i kolor

Wysoki kontrastCzarne tło, żółty tekst (WCAG AAA 7:1)

Widok

Tryb pełnoekranowyF11 lub Esc, by wyjść

Ruch i animacje

Wyłącz animacjeWCAG 2.3.3 — bez ruchu, przejścia natychmiastowe

Nawigacja klawiaturą

Mocny obrys focusWCAG 2.4.7 — żółta ramka 4 px

Czytanie na głos

Czytaj zaznaczony tekstZaznacz tekst i kliknij. Wymaga przeglądarki z syntezą mowy.

Kalendarium 1746–1817

Trzydzieści trzy daty, które złożyły się na życie Naczelnika. Od Polesia, przez Saratogę, Racławice i Twierdzę Pietropawłowską — aż po Solothurn.

4 (wg innych źródeł 12) lutego 1746
Narodziny na Polesiu

Przychodzi na świat w zubożałej szlacheckiej rodzinie w Mereczowszczyźnie (dzisiejsza Białoruś).
1755–1760
Kolegium Pijarów

Uczy się w szkole pijarskiej w Lubieszowie, gdzie poznaje idee oświeceniowe, starożytne wzorce cnót obywatelskich oraz dzieła wielkich wodzów antyku.
1765
Szkoła Rycerska

Wstępuje do nowo utworzonego przez króla Korpusu Kadetów w Warszawie. Wyróżnia się ambicją — prosi przełożonych, by budzili go o 3 nad ranem, by mógł więcej się uczyć.
1768
Awans i praca instruktora

Dzięki wybitnym wynikom osiąga stopień kapitana i pozostaje w Szkole Rycerskiej jako instruktor, unikając tym samym udziału w bratobójczej konfederacji barskiej.
1769–1774
Paryskie studia fortelem

Wyjeżdża na stypendium do Paryża. Jako cudzoziemiec nie może oficjalnie studiować na uczelniach wojskowych, więc zapisuje się na Królewską Akademię Malarstwa i Rzeźby, a potajemnie, na prywatnych korepetycjach, chłonie wiedzę inżynieryjną.
1774–1775
Nieszczęśliwa miłość i ucieczka

Wraca do Polski, lecz z powodu braku pieniędzy na wykupienie stanowiska nie dostaje się do armii. Zatrudnia się jako korepetytor u wojewody (od 1775 hetmana) Sosnowskiego. Zakochuje się w jego córce, Ludwice. Próba ucieczki i potajemnego ślubu kończy się fiaskiem i pobiciem Kościuszki przez ludzi Sosnowskiego. Musi uciekać z kraju.
Sierpień 1776
Amerykański start w Filadelfii

Po krótkim pobycie we Francji przybywa do Ameryki i zgłasza się do Kongresu. Jego pierwszym zadaniem jest fortyfikacja rzeki Delaware oraz samej Filadelfii przed brytyjską flotą.
Wiosna 1777
Zlekceważone ostrzeżenia pod Ticonderogą

Skierowany na północ, doradza ufortyfikowanie strategicznego wzgórza Sugar Loaf pod fortem Ticonderoga. Dowództwo ignoruje radę. Brytyjczycy zajmują wzgórze i Amerykanie muszą w popłochu oddać twierdzę.
Październik 1777
Triumf pod Saratogą

Wybiera i fortyfikuje Wzgórza Bemisa. Jego genialny system szańców blokuje marsz armii brytyjskiej, prowadząc do jej kapitulacji. To punkt zwrotny wojny o niepodległość USA.
1778–1780
Zbudowanie West Point

Nadzoruje budowę nowoczesnej i niezdobytej twierdzy West Point nad rzeką Hudson, która skutecznie rygluje brytyjskie próby podzielenia kolonii na pół. Twierdza pozostaje niezdobyta także dlatego, że we wrześniu 1780 wykryto spisek Arnolda, który zamierzał ją sprzedać.
1780–1783
Kampania południowa

Na prośbę gen. Nathanaela Greene’a trafia na południe USA. Prowadzi działania inżynieryjne w wojnie podjazdowej, organizuje przeprawy przez wezbrane rzeki (Yadkin, Dan) i jako główny inżynier kieruje pracami oblężniczymi pod fortem Ninety-Six.
1783
Generał brygady i Cyncynat

Kongres awansuje go 13 października 1783 na generała brygady, przyznaje zaległy żołd i prawo do 500 akrów ziemi. Zostaje przyjęty do elitarnego Towarzystwa Cyncynatów jako jedyny Polak.
1784–1789
Ciche życie w Siechnowiczach

Wraca do Polski. Z braku perspektyw osiada w rodzinnym, zadłużonym majątku. Wyprzedzając swoje czasy, z własnej woli drastycznie zmniejsza chłopom pańszczyznę, co budzi oburzenie sąsiedniej szlachty.
Październik 1789
Powrót do munduru

Rok po uchwale Sejmu Wielkiego o powiększeniu armii do 100 tysięcy (20 października 1788) Kościuszko w końcu dostaje upragniony przydział: 12 października 1789 otrzymuje patent generała majora wojsk koronnych.
18 czerwca 1792
Zieleńce i Virtuti Militari

Pierwsze zwycięstwo wojny 1792 w obronie Konstytucji 3 Maja, odniesione przez dywizję księcia Józefa (Kościuszko dowodzi wówczas strażą tylną). Na jego pamiątkę zostaje ustanowiony order Virtuti Militari — Kościuszko znajduje się wśród pierwszych odznaczonych.
18 lipca 1792
Bitwa pod Dubienką

Podczas wojny w obronie Konstytucji 3 Maja, dowodząc pięcioma tysiącami żołnierzy, dzięki genialnemu oparciu pozycji o rzekę i bagna odpiera ataki 25-tysięcznego korpusu rosyjskiego. Zyskuje europejską sławę.
Sierpień 1792
Dymisja i honorowe obywatelstwo Francji

Gdy król dołącza do Targowicy, Kościuszko na znak protestu podaje się do dymisji (30 sierpnia). Rewolucyjna Francja nadaje mu tytuł Obywatela Francji za zasługi w walce o wolność. Jesienią opuszcza Warszawę i osiada w Lipsku, ośrodku emigracji.
Początek 1793
Tajna misja w Paryżu

Jako wysłannik emigracji polskiej jedzie do Paryża, by prosić żyrondystów o wsparcie dla planowanego powstania w Polsce. Misja kończy się niepowodzeniem.
24 marca 1794
Przysięga na Rynku Głównym w Krakowie

Składa narodowi przysięgę. Formalnie rozpoczyna się Insurekcja Kościuszkowska.
4 kwietnia 1794
Wiktoria Racławicka

Błyskotliwe zwycięstwo, w którym kluczowy jest brawurowy atak uzbrojonych w kosy chłopów na rosyjską artylerię. Mit kosyniera staje się symbolem powstania.
7 maja 1794
Uniwersał Połaniecki

Akt prawny znoszący poddaństwo osobiste i gwarantujący chłopom nieusuwalność z ziemi. Kościuszko jako Naczelnik stara się połączyć wojnę o niepodległość z rewolucją społeczną.
6 czerwca 1794
Klęska pod Szczekocinami

Armia polska zostaje pokonana przez połączone, przeważające siły rosyjskie i pruskie. Ginie gen. Józef Wodzicki, a bohater Racławic Bartosz Głowacki umiera od ran kilka dni później w Kielcach.
Lipiec–wrzesień 1794
Obrona Warszawy

Majstersztyk inżynieryjny Kościuszki. Znakomicie zaplanowane fortyfikacje i aktywna obrona oraz wybuch powstania w Wielkopolsce na tyłach Prusaków zmuszają króla Prus, Fryderyka Wilhelma II, do odstąpienia od wielotygodniowego oblężenia stolicy (6 września).
10 października 1794
Tragedia Maciejowic

Rozbicie polskiego korpusu przez armię gen. Fersena. Kościuszko, próbując przebić się z garstką jazdy, zostaje ciężko ranny (cięcie pałaszem w głowę, pchnięcia piką w plecy i biodro) i trafia do niewoli.
4–16 listopada 1794
Rzeź Pragi i kapitulacja

4 listopada dochodzi do rzezi Pragi, a 16 listopada Insurekcja kapituluje. Tak kończy się powstanie, którego Naczelnik jest już w niewoli.
Grudzień 1794
Więzień Petersburga

Trafia do Twierdzy Pietropawłowskiej, a od lata 1795 do domu Stegelmanna nad Mojką (tzw. pałacu Orłowa), gdzie jest przetrzymywany pod strażą. Jego stan fizyczny i psychiczny ulega drastycznemu pogorszeniu; w 1795 następuje upadek państwa polskiego.
Listopad 1796
Przysięga, by ratować innych

Umiera Katarzyna II. Jej syn, car Paweł I, zgadza się uwolnić Kościuszkę i 20 tysięcy polskich zesłańców pod jednym, dramatycznym warunkiem: Naczelnik musi złożyć upokarzającą przysięgę wiernopoddańczą względem Rosji. Zgadza się, płacąc własnym honorem za życie rodaków.
1797–1798
Powrót do USA i testament antyniewolniczy

Odwiedza Filadelfię, gdzie jest witany jak bohater narodowy. Zaprzyjaźnia się z Thomasem Jeffersonem. W maju 1798, zanim potajemnie wróci do Europy, zostawia u niego testament: swój amerykański majątek (ziemię i zaległy żołd) nakazuje przeznaczyć na wykupienie z niewoli i wyedukowanie czarnoskórych niewolników.
1798–1801
Republikanin w Paryżu

Osiada w Paryżu. W 1798 powstaje Towarzystwo Republikanów Polskich, a w 1800 z inspiracji Kościuszki — broszura „Czy Polacy wybić się mogą na niepodległość”, program powstania nieoglądającego się na siły obce. Legiony Polskie (utworzone we Włoszech w 1797) uważają go za swego zwierzchnika, lecz on odmawia objęcia ich dowództwa i krytykuje ich uzależnienie od Francji. Nie ufa Napoleonowi — po zamachu 18 brumaire’a nazywa go „grabarzem Republiki”.
Jesień 1806
Odrzucenie oferty Napoleona

Napoleon prosi Kościuszkę o przyjazd do Polski i wezwanie narodu do walki. Kościuszko stawia twarde warunki: domaga się granic przedrozbiorowych i ustroju konstytucyjnego. Gdy Napoleon odmawia gwarancji, Kościuszko zostaje we Francji.
1814–1815
Rozczarowanie carem Aleksandrem

Po spotkaniach z carem Aleksandrem I w Paryżu i Braunau (1814) jedzie do Wiednia. Gdy od księcia Czartoryskiego dowiaduje się, że tzw. Królestwo Polskie ma obejmować tylko skrawek dawnej Rzeczypospolitej, odmawia powrotu do kraju i osiada w Solothurn.
2 kwietnia 1817
Testament dla chłopów z Siechnowicz

Testamentem uwalnia swoich poddanych z Siechnowicz i nadaje im ziemię. Do amerykańskiego testamentu dla niewolników dochodzi polski — dla chłopów.
15 października 1817
Śmierć w Szwajcarii

Po przeprowadzce do Solothurn dożywa swoich dni jako powszechnie szanowany autorytet moralny całej Europy. Umiera w wieku 71 lat; chorobę zapoczątkował upadek z konia.