Kapitulacja Burgoyne’a. Kto tu jest — i kogo nie ma
Dwudziestu siedmiu ludzi z klucza Trumbulla, każdy z kadrem i uczciwą odpowiedzią, co robił pod Saratogą. I jedno puste miejsce: głównego inżyniera tej bitwy.
John Trumbull, Surrender of General Burgoyne olej na płótnie, 365,8 × 548,6 cm (12 × 18 stóp) zamówienie Kongresu 1817 · ukończony XII 1821 · Rotunda Kapitolu od 1826 scena: Saratoga, 17 października 1777
Płótno ze znacznikami
0 z 27
Płótno w Rotundzie ma pięć i pół metra szerokości; tutaj też jest szersze niż ekran — przesuwaj je w bok. Kliknięcie numeru albo miniatury przesuwa je samo. Przycisk „Powiększ płótno” podwaja skalę — wtedy przesuwa się je w obie strony; wyjście klawiszem Esc.
Znacznik z ciągłym obrysem: postać rozpoznana po mundurze lub rysach. Z przerywanym: miejsce przyjęte według kolejności klucza Trumbulla — do potwierdzenia na skanie w wysokiej rozdzielczości.
Scena na polanie, jesień, lekkie chmury. W samym środku stoi generał Gates w granatowym mundurze z płowymi wyłogami; prawą ręką odsuwa szpadę, którą podaje mu rękojeścią do przodu generał Burgoyne w czerwonym mundurze, lewą wskazuje biały namiot po prawej, nad którym powiewa flaga z gwiazdami i pasami. Za Burgoyne’em, także w czerwieni, generał Phillips. Po lewej, na koniu, dragon w hełmie z pióropuszem, odwrócony tyłem; za nim grupa amerykańskich oficerów w kapeluszach, a dalej, na białym koniu, jeździec w zielonym mundurze prowadzący do obozu długą kolumnę żołnierzy brytyjskich i niemieckich, która ciągnie się w głąb, ku rzece i wzgórzom. Po prawej, przed namiotem, rząd trzynastu oficerów amerykańskich: dwaj w białych myśliwskich koszulach, jeden w czerni duchownego, jeden w cywilnym brązowym surducie; na skraju, oparty o lufę działa, oficer artylerii w mundurze z czerwonymi wyłogami. Kościuszki na obrazie nie ma.
Opis obrazu słowami
Scena na polanie, jesień, lekkie chmury. W samym środku stoi generał Gates w granatowym mundurze z płowymi wyłogami; prawą ręką odsuwa szpadę, którą podaje mu rękojeścią do przodu generał Burgoyne w czerwonym mundurze, lewą wskazuje biały namiot po prawej, nad którym powiewa flaga z gwiazdami i pasami. Za Burgoyne’em, także w czerwieni, generał Phillips. Po lewej, na koniu, dragon w hełmie z pióropuszem, odwrócony tyłem; za nim grupa amerykańskich oficerów w kapeluszach, a dalej, na białym koniu, jeździec w zielonym mundurze prowadzący do obozu długą kolumnę żołnierzy brytyjskich i niemieckich, która ciągnie się w głąb, ku rzece i wzgórzom. Po prawej, przed namiotem, rząd trzynastu oficerów amerykańskich: dwaj w białych myśliwskich koszulach, jeden w czerni duchownego, jeden w cywilnym brązowym surducie; na skraju, oparty o lufę działa, oficer artylerii w mundurze z czerwonymi wyłogami. Kościuszki na obrazie nie ma.
Dwadzieścia siedem kadrów
Numery są oryginalne — takie, jakie Trumbull nadał postaciom na własnym arkuszu klucza. Kadry pochodzą z reprodukcji 3 000 px; twarze drugiego planu są w niej miękkie i zostaną podmienione po uzyskaniu skanu z Architect of the Capitol.
Opis wybranej postaci
1
Postać numer 1. William Lithgow
major, 11. pułk Massachusetts · 1750–1796
Miejsce wg kolejności klucza
Gdzie go szukaćNa samej lewej krawędzi płótna, pierwszy z trzech oficerów w kapeluszach za koniem dragona. Ledwo widoczny — Trumbull dopisał go do klucza, nie do pierwszego planu.
Co warto wiedziećOficer z pogranicza Maine, wtedy części Massachusetts. Po wojnie pierwszy prokurator federalny okręgu Maine (1789–1796). Pierwszym marszałkiem federalnym tego okręgu został w tym samym roku Henry Dearborn — numer 7 na tym samym płótnie.
Co zrobił z tym malarzTwarz na krawędzi, ledwo opracowana. Trumbull dawał takie miejsca ludziom, których chciał uhonorować nazwiskiem, nie rolą w scenie.
Gdzie go szukaćDrugi z lewej w grupie za koniem, w czarnym kapeluszu, głowa zwrócona ku środkowi sceny.
Co warto wiedziećDowodził pierwszym pułkiem New Hampshire w obu bitwach pod Saratogą; 7 października jego ludzie zdobyli brytyjskie działa na Bemis Heights. Po wojnie generał milicji stanowej.
Co zrobił z tym malarzJeden z oficerów z lewej strony — „strony marszu”, którą Brytyjczycy przyszli do obozu. Trumbull ustawia tu ludzi z New Hampshire nieprzypadkowo: to oni zamykali drogę odwrotu.
generał brygady (pod Bennington dowódca milicji New Hampshire) · 1728–1822
Miejsce wg kolejności klucza
Gdzie go szukaćTrzeci z lewej w grupie za koniem dragona, najbliżej jego siodła. Pozycja według klucza; twarz drobna.
Co warto wiedziećZwycięzca spod Bennington (16 sierpnia 1777) — bitwy, która kosztowała Burgoyne’a blisko tysiąc ludzi i zaopatrzenie, zanim doszło do Bemis Heights. W ostatnich dniach kampanii jego milicja odcięła Brytyjczykom drogę na północ. Autor dewizy New Hampshire: „Live free or die”.
Co zrobił z tym malarzCzłowiek, który przesądził o kampanii, dostał od Trumbulla skrawek krawędzi. Malarz komponował scenę wokół Gatesa — hierarchia płótna to hierarchia dowództwa, nie zasług.
oficer 2. pułku lekkich dragonów (Sheldona), Connecticut · 1757–1811
Rozpoznany na płótnie
Gdzie go szukaćJedyny jeździec na pierwszym planie: na koniu z lewej, w hełmie z białym pióropuszem i granatowym mundurze z białym bandolierem, odwrócony tyłem do widza.
Co warto wiedziećAbsolwent Yale, oficer jedynej regularnej kawalerii obecnej pod Saratogą. Po kapitulacji eskortował Burgoyne’a w drodze do Bostonu — pokonany generał podarował mu na pożegnanie siodło i pistolety. Po wojnie prawnik w Hartford.
Co zrobił z tym malarzMiniatura Trumbulla z 1793 roku (Yale). Dragon zamyka kompozycję z lewej jak działo z prawej — malarz obramowuje scenę kawalerią i artylerią, dwoma rodzajami broni, których na Bemis Heights prawie nie było.
Gdzie go szukaćPierwsza z trzech głów tuż na prawo od konia dragona, zwrócona do widza. Pozycja według klucza.
Co warto wiedziećBił się pod Saratogą; latem 1779 jego pułk stał w West Point, na fortach, które projektował Kościuszko. W 1812 roku jako gubernator Terytorium Michigan poddał Detroit bez walki; sąd wojenny skazał go na śmierć, Madison ułaskawił.
Co zrobił z tym malarzTrumbull malował bohatera roku 1777. Kiedy obraz zawisł w Rotundzie w 1826 roku, Hull był już najbardziej znanym kapitulantem Ameryki. Płótno o kapitulacji Brytyjczyków ma w tle amerykańską.
pułkownik, 3. pułk Massachusetts · 1741 (lub 1744)–1783
Miejsce wg kolejności klucza
Gdzie go szukaćDruga głowa w grupie na prawo od konia, z profilu, częściowo zasłonięta. Pozycja według klucza.
Co warto wiedziećKupiec z Roxbury, syn gospodarza sławnej karczmy Greyhound. W 1775 roku oblegał Boston, w 1777 stał pod Saratogą, a generałem brygady został dopiero 7 stycznia 1783 — na jedenaście miesięcy przed śmiercią.
Co zrobił z tym malarzZmarł w 1783 roku; nie ma go w spisie studiów Trumbulla do tego obrazu. Twarz drugoplanowa, malowana bez modela — jedna z kilku na tym płótnie, które są raczej nazwiskiem niż podobizną.
podpułkownik (w kluczu: major), 3. pułk New Hampshire · 1751–1829
Miejsce wg kolejności klucza
Gdzie go szukaćMłoda twarz z profilu, trzecia w grupie na prawo od konia, tuż przed oficerem w kapeluszu. Pozycja według klucza.
Co warto wiedziećDowodził batalionem lekkiej piechoty u boku strzelców Morgana; jego dziennik z kampanii jest jednym z najlepszych źródeł do Saratogi. Potem sekretarz wojny Jeffersona i nieudany głównodowodzący w 1812 roku. Od niego nazwę wzięło Dearborn w Michigan.
Co zrobił z tym malarzW 1821 roku Dearborn był żywym, wpływowym politykiem — takich Trumbull umieszczał chętnie. Płótno do Rotundy było też listą ludzi, którzy mogli głosować za jego kolejnymi zamówieniami.
pułkownik, 3. pułk New Hampshire · ok. 1742/1747–1781
Rozpoznany na płótnie
Gdzie go szukaćWysoki oficer w granatowym mundurze z płowymi wyłogami i trójgraniastym kapeluszu, stoi przed grupą z lewej, z ręką na biodrze, patrzy w stronę Gatesa.
Co warto wiedziećWyróżnił się pod Freeman’s Farm i na Bemis Heights. Od 1778 adiutant generalny armii kontynentalnej, ulubieniec Waszyngtona. Postrzelony 30 września 1781 podczas rekonesansu pod Yorktown — według świadków już po poddaniu się — zmarł tydzień później w Williamsburgu.
Co zrobił z tym malarzJedyny na tym płótnie poległy oficer amerykański. Trumbull, sam dawny adiutant Waszyngtona, znał go osobiście — i dał mu najbardziej widoczne miejsce w lewej grupie.
pułkownik, zastępca kwatermistrza generalnego Armii Północnej · 1754–1844
Miejsce wg kolejności klucza
Gdzie go szukaćJeździec w zielonym mundurze z czerwoną pelisą, w kapeluszu, na białym koniu za grupą z lewej — kieruje kolumnę Brytyjczyków do obozu. Pozycja według klucza.
Co warto wiedziećAbsolwent Princeton, syn sygnatariusza Deklaracji. Po wojnie gubernator stanu Nowy Jork (1804–1807) i generał w wojnie 1812 roku. Niektóre drukowane wersje klucza przypisują go do New Hampshire — błąd; Lewis był nowojorczykiem.
Co zrobił z tym malarzKwatermistrz, który „prowadzi” pokonaną armię do obozu, to jedyna postać w ruchu na całym płótnie. Trumbull potrzebował kogoś, kto połączy pierwszy plan z kolumną w tle.
Gdzie go szukaćPierwszy z dwóch czerwonych mundurów na lewo od środka, z profilu, tuż za Burgoyne’em.
Co warto wiedziećNajzdolniejszy artylerzysta armii brytyjskiej. To jego działa wciągnięto w lipcu 1777 na Sugar Loaf nad Ticonderogą — wzgórze, na którym Kościuszko radził postawić amerykańską baterię, a generał St. Clair odmówił. Zmarł na febrę w Wirginii w maju 1781.
Co zrobił z tym malarzMalowany bez modela — Phillips zmarł w maju 1781, na długo przed serią miniatur z lat 1790–1793. Stąd twarz konwencjonalna, „generalska”, bez rysów, jakie mają Amerykanie obok.
generał porucznik, dowódca armii brytyjskiej · 1722–1792
Rozpoznany na płótnie
Gdzie go szukaćW czerwonym mundurze, na lewo od środka, podaje Gatesowi szpadę rękojeścią do przodu.
Co warto wiedzieć„Gentleman Johnny” — dramaturg i poseł do parlamentu. Kapitulację nazwał „konwencją”: jego 5 800 żołnierzy miało wrócić do Europy i nie walczyć więcej w Ameryce. Kongres nigdy tego nie dotrzymał; „Armia Konwencji” siedziała w niewoli do końca wojny.
Co zrobił z tym malarzTrumbull znał go z Londynu. Na obrazie Burgoyne jest wyższy i dostojniejszy, niż wynikałoby z portretu Reynoldsa — pokonany musi być godnym przeciwnikiem, inaczej zwycięstwo nic nie znaczy.
generał major, dowódca wojsk brunszwickich · 1738–1800
Miejsce wg kolejności klucza
Gdzie go szukaćDrobna postać w głębi, między Burgoyne’em a Gatesem, tuż nad dłonią podającą szpadę. Trumbull dał mu numer w kluczu, ale nie miejsce w pierwszym planie.
Co warto wiedziećDowodził kontyngentem niemieckim — blisko połową armii Burgoyne’a. Jego żona Friederike szła za wojskiem z trzema córkami; jej dziennik to najlepsza relacja z tej kampanii od strony pokonanych.
Co zrobił z tym malarzTrumbull spycha Niemców w tło. Na płótnie do Rotundy pokonany ma być Brytyjczyk — jeden, czytelny wróg; najemnicy psuli tę prostą opowieść.
Gdzie go szukaćDruga drobna postać w głębi, na prawo od Riedesla, przed kolumną brytyjską. Pozycja według klucza.
Co warto wiedziećDwudziestolatek, który zawiózł do Kongresu wieść o Saratodze — i dostał za to awans na generała brygady, ku oburzeniu starszych oficerów. Później: spisek Conwaya, dwa sądy wojenne, a po latach dowody, że był płatnym agentem Hiszpanii. Jest w kluczu; Kościuszki w nim nie ma.
Co zrobił z tym malarzW 1821 roku Wilkinson był skompromitowany, ale żywy i procesowy. Trumbull zostawił go w kluczu, lecz na płótnie zmniejszył do figurki w tle — kompromis między pamięcią a reputacją.
generał major, dowódca Armii Północnej · 1727–1806
Rozpoznany na płótnie
Gdzie go szukaćW samym środku płótna, w granatowym mundurze z płowymi wyłogami. Prawą ręką odsuwa podawaną mu szpadę, lewą wskazuje namiot.
Co warto wiedziećDowodził pod Saratogą od 19 sierpnia 1777. Kościuszko był jego głównym inżynierem — to Gates napisał później do Benjamina Rusha, że prawdziwymi taktykami kampanii były „wzgórza i lasy, które młody polski inżynier umiał wybrać na mój obóz”. Trzy lata później, pod Camden, ten sam Gates uciekł z pola bitwy.
Co zrobił z tym malarzTrumbull maluje gest, nie fakt: Gates odmawia przyjęcia szpady i zaprasza Burgoyne’a do namiotu. Tak brzmi teza obrazu — republika, która zwycięża wielkodusznością. Camden na płótnie nie istnieje.
pułkownik, ochotnik z Massachusetts · ok. 1726–1795
Rozpoznany na płótnie
Gdzie go szukaćPierwszy na prawo od Gatesa, w jasnej myśliwskiej koszuli, z długą strzelbą opartą o ziemię; ciemne włosy, profil.
Co warto wiedziećDowódca reduty na Bunker Hill w 1775 roku — to jemu tradycja przypisuje rozkaz „nie strzelać, póki nie zobaczycie białek ich oczu”. Pod Saratogę przyjechał jako ochotnik, bez pułku.
Co zrobił z tym malarzTrumbull umieścił go już na płótnie z 1786 roku, „Śmierć generała Warrena na Bunker Hill”, malowanym w Londynie — więc nie z natury. Tutaj postawił go w stroju strzelca, obok Morgana — jakby chciał połączyć pierwszą i przełomową bitwę wojny w jednej grupie.
Gdzie go szukaćPostać w bieli z siwymi włosami, druga na prawo od Gatesa, na czele oficerów przy namiocie.
Co warto wiedziećJego strzelcy 7 października zdjęli generała Frasera i przełamali brytyjską linię. Biała myśliwska koszula to strój pogranicza, nie mundur. W 1781 roku pod Cowpens rozbił Tarletona — jedno z najczystszych zwycięstw taktycznych całej wojny.
Co zrobił z tym malarzTrumbull stawia go w bieli w środku ciemnej grupy — kontrapunkt do czerwieni Burgoyne’a. Głowę namalował w 1792 roku z portretu Peale’a, nie z natury. W 1828 roku malarz musiał załatać prawą stopę Morgana: ktoś wyciął ją z płótna scyzorykiem.
pułkownik, 5. pułk Massachusetts (od 1783 generał brygady) · 1738–1824
Rozpoznany na płótnie
Gdzie go szukaćSiwa głowa w granatowym mundurze, tuż za Morganem, trzecia w prawej grupie.
Co warto wiedziećInżynier-samouk: od sierpnia 1776 główny inżynier armii kontynentalnej, następca Gridleya i poprzednik Kościuszki w fachu. Po wojnie założył Mariettę, pierwsze osiedle w Ohio (1788), i został pierwszym geodetą generalnym Stanów Zjednoczonych.
Co zrobił z tym malarzKlucz podaje stopień generalski, którego Putnam pod Saratogą nie miał — Trumbull tytułował ludzi tak, jak ich znano w latach 20. XIX wieku, nie w 1777. Miniatura z 1790 roku (Yale).
Gdzie go szukaćTwarz w granatowym mundurze z żółtymi wyłogami, na prawo od Putnama, patrzy w stronę Gatesa.
Co warto wiedzieć7 października poprowadził szturm na redutę Breymanna — atak, który przesądził o bitwie. Lekarz z zawodu; gubernator Massachusetts w latach 1816–1823. Klucz nazywa go „late Governor” — tak datuje się sam arkusz.
Co zrobił z tym malarzMiniatura z natury, 1790 (Yale). Brooks jest jednym z nielicznych na tym płótnie, których rysy Trumbull znał z modela, a nie z cudzych portretów.
kapelan, brygada Patersona (Massachusetts) · 1744–1803
Rozpoznany na płótnie
Gdzie go szukaćJedyna postać w czarnym surducie duchownego, bez epoletów, w środku prawej grupy.
Co warto wiedziećPastor kongregacjonalny, kapelan przez całą wojnę; jego dziennik z 1777 roku opisuje obóz na Bemis Heights. Od 1783 pastor w Providence i autor jednej z pierwszych amerykańskich książek o wychowaniu.
Co zrobił z tym malarzKapelan w scenie kapitulacji to gest Trumbulla: zwycięstwo ma być błogosławione, nie tylko wywalczone. Czerń surduta jest też kompozycyjnie potrzebna — rozbija rząd granatu i złota.
Gdzie go szukaćDrobna twarz w głębi, między Hitchcockiem a Haskellem, prawie schowana. Pozycja według klucza.
Co warto wiedziećWspółlokator Alexandra Hamiltona z King’s College i jego przyjaciel na całe życie. Po wojnie sędzia federalny w Nowym Jorku i zarządca majątków ziemskich na zachodzie stanu.
Co zrobił z tym malarzAdiutantów Trumbull chował w drugim rzędzie, jak statystów — ale nie pomijał. Klucz to także lista ludzi, którzy w 1821 roku mieli w Nowym Jorku i Waszyngtonie wpływy.
Gdzie go szukaćTwarz z czerwonym kołnierzem, na prawo od Hitchcocka, w drugim rzędzie prawej grupy.
Co warto wiedziećMajor w kontyngencie Massachusetts w kampanii saratoskiej; po wojnie osiadł w Karolinie Południowej. Jeden z tych oficerów, których nazwiska przetrwały głównie dzięki temu obrazowi.
Co zrobił z tym malarzMiniatura Trumbulla malowana w Charleston w 1791 roku (Yale), choć wojenna rola majora była skromna. Dostęp do modela znaczył u Trumbulla tyle co zasługi.
Gdzie go szukaćTwarz w brązowym surducie, na prawo od Haskella, patrzy w stronę środka.
Co warto wiedziećAutor anonimowych „listów z Newburgha” (1783), które omal nie pchnęły oficerów do buntu przeciw Kongresowi. Senator, poseł do Francji, a jako sekretarz wojny w 1814 roku — odpowiedzialny za to, że Brytyjczycy spalili Waszyngton, w tym Kapitol.
Co zrobił z tym malarzGdy obraz wieszano w Rotundzie w 1826 roku, sala była świeżo ukończona po pożarze Kapitolu z 1814 roku — pożarze, za który winiono właśnie Armstronga. Trumbull zostawił go w kluczu. Płótno pamięta rok 1777, nie 1814.
Gdzie go szukaćWysoka, siwa postać w cywilnym brązowym surducie, bez broni, na prawo od Armstronga.
Co warto wiedziećDowodził Armią Północną do 19 sierpnia 1777; odsunięty po utracie Ticonderogi, choć to on zorganizował opór, który zatrzymał Burgoyne’a. To jemu Kościuszko podlegał wiosną 1777. Teść Alexandra Hamiltona.
Co zrobił z tym malarzTrumbull maluje go w cywilu i bez broni — pokonany politycznie, ale obecny przy zwycięstwie. Delikatna rehabilitacja. Miniatura z 1792 roku (Yale).
Gdzie go szukaćTwarz w granatowym mundurze, na prawo od Schuylera, w drugim rzędzie.
Co warto wiedziećDowódca „marynarzy z Marblehead”, którzy w 1776 roku przeprawili armię Waszyngtona przez Delaware. Po Saratodze to jego brygada eskortowała Armię Konwencji — blisko sześć tysięcy ludzi, czterysta kilometrów marszu — do Cambridge pod Bostonem.
Co zrobił z tym malarzTrumbull znał Glovera z pierwszych lat wojny — obaj byli wtedy w armii pod Bostonem. Na płótnie Glover jest jednak tylko jedną z twarzy w rzędzie: bohater Delaware bez własnego gestu.
generał brygady, milicja New Hampshire · 1730–1785
Rozpoznany na płótnie
Gdzie go szukaćSiwa głowa w granatowym mundurze z szarfą, druga od prawej krawędzi, tuż przed namiotem.
Co warto wiedziećSygnatariusz Deklaracji Niepodległości — jeden z nielicznych, których Trumbull umieścił na dwóch płótnach Rotundy. Razem z Wilkinsonem negocjował z Brytyjczykami warunki konwencji saratoskiej.
Co zrobił z tym malarzZmarł w 1785 roku; Trumbull miał jego rysy z pracy nad „Deklaracją”. To ta sama głowa, przeniesiona z Filadelfii 1776 pod Saratogę 1777.
Gdzie go szukaćMłoda, ciemnowłosa twarz między Whipple’em a Stevensem, częściowo zasłonięta.
Co warto wiedziećW sztabie Benedicta Arnolda pod Saratogą — ślad Arnolda na tym płótnie. Po wojnie senator stanowy, filantrop, działacz Nowojorskiego Towarzystwa Wyzwolenia Niewolników.
Co zrobił z tym malarzArnold, ranny 7 października, był po 1780 roku zdrajcą, którego nie dało się namalować. Trumbull zostawił jego adiutanta. Kto zna klucz, widzi pustą przestrzeń obok Clarksona.
Gdzie go szukaćSkrajnie z prawej, oparty o lufę działa, w granatowym mundurze z czerwonymi wyłogami artylerii; ciemne włosy.
Co warto wiedziećUczestnik bostońskiej „herbatki” w 1773 roku. Jego działa stały na wzgórzach Bemis Heights, w redutach zbudowanych według planu Kościuszki. Po wojnie kupiec w Nowym Jorku i generał major artylerii milicji, organizator obrony miasta w wojnie 1812 roku.
Co zrobił z tym malarzOstatni numer klucza. Zamyka kompozycję po prawej, jak dragon Seymoura po lewej — jazda i artyleria obramowują scenę. Miniatura z natury, 1790 (Yale).
Klucz Trumbulla ma dwudziestu siedmiu ludzi. Jest wśród nich James Wilkinson, dwudziestoletni adiutant, który zawiózł do Kongresu wieść o zwycięstwie, a później został płatnym agentem Hiszpanii. Jest kapelan Hitchcock. Jest major Clarkson ze sztabu Arnolda. Nie ma człowieka, który wybrał Bemis Heights, wytyczył reduty i którego Gates nazwał później autorem zwycięstwa.
Odpowiedź uczciwa brzmi: nie wiemy na pewno — Trumbull nie zostawił wyjaśnienia. Ale wiemy, jak pracował. Twarze malował z żywych modeli, objeżdżając Stany z miniaturami w latach 1790–1793. Kościuszko wyjechał do Europy w 1784 roku; w 1790 siedział w Siechnowiczach, w 1794 dowodził Insurekcją, w 1795 był w petersburskim więzieniu. Nie było go w pokoju.
Jest i druga warstwa. Obraz zamówił Kongres w 1817 roku jako jedną z czterech scen narodowych. Klucz Trumbulla to lista amerykańskich oficerów — nazwiska, które w 1821 roku coś znaczyły w Waszyngtonie — plus trzech pokonanych. Cudzoziemski inżynier z patentem pułkownika nie mieścił się w tej opowieści, nawet jeśli mieścił się w faktach. Ta strona nie dopisuje Kościuszki do obrazu. Pokazuje puste miejsce.
—Tadeusz Kościuszko, pułkownik inżynierównieobecny w kluczu Trumbulla
Dwaj inni nieobecni: Benedict Arnold, ranny 7 października, w szpitalu w Albany — a od 1780 roku zdrajca, którego nie dało się namalować; jego śladem na płótnie jest major Clarkson ze sztabu. I Benjamin Lincoln, ranny 8 października, drugi generał major Gatesa.
Zanim był Trumbull
Saratoga, której nikt nie widział
Johann Martin Will, Battle of Saratoga (September 19, 1777), miedzioryt, Augsburg, 1781–1783, 20,7 × 30 cm · The Metropolitan Museum of Art, Nowy Jork · domena publiczna (Open Access)
Cztery lata po bitwie augsburski rytownik, który nigdy nie opuścił Europy, sprzedaje jej obraz: regularne linie, europejskie mundury, teatralny dym. Tak wyglądała Saratoga w wyobraźni Starego Świata, zanim ktokolwiek zobaczył płótno Trumbulla.
Dwa obrazy tej samej bitwy — jeden zmyślony z rycin, drugi „udokumentowany” z portretów — i pytanie, który z nich mówi więcej prawdy o tym, co zrobił Kościuszko. Żaden. Reduty na Bemis Heights nie mieszczą się w żadnej z tych konwencji.
Malarstwo, nie relacja
Czego pod Saratogą nie było
Szpada
Gates odmawia przyjęcia szpady. Według relacji Wilkinsona Burgoyne oddał ją, a Gates natychmiast zwrócił — gest kurtuazji, który Trumbull zamienia w tezę obrazu o wielkodusznej republice.
Mundury
Granat z płowymi wyłogami to regulamin z 1779 roku. W październiku 1777 amerykańscy oficerowie nosili, co mieli; jednolity szereg przed namiotem to armia z pamięci malarza, nie z obozu Gatesa.
Data
Konwencję podpisano 16 października, broń złożono 17. Klucz Trumbulla mówi „17th”, Yale tytułuje mniejszą wersję datą 16 października — obie daty są prawdziwe, obraz pokazuje tylko jedną scenę.
Ludzie
Riedesel i Wilkinson mają numery w kluczu, ale na płótnie są figurkami w tle. Arnold i Lincoln, ranni, nie mają ani numeru, ani miejsca. Kościuszko — patrz wyżej.
Historia obrazu
Od szkicu do Rotundy
1785–1786Trumbull, dawny adiutant Waszyngtona, planuje w Londynie cykl scen rewolucji. Kapitulacja Burgoyne’a jest na liście od początku.
1790–1793Objeżdża Stany z miniaturami: maluje z życia oficerów, którzy byli pod Saratogą — Brooksa i Stevensa w 1790, Haskella w 1791, Schuylera w 1792, Seymoura w 1793. W 1791 szkicuje pejzaż w Saratodze.
1817Kongres zamawia cztery obrazy do Rotundy — po 8 000 dolarów każdy.
grudzień 1821Płótno ukończone; od stycznia 1822 pokazywane w Nowym Jorku i innych miastach.
1822–1832Mniejsza wersja (53,7 × 77,8 cm) — dziś Yale University Art Gallery, nr inw. 1832.7; inne rysy twarzy, inny kierunek flagi.
1826Zawieszone w ukończonej Rotundzie Kapitolu, gdzie wisi do dziś.
1828Trumbull sam czyści i woskuje swoje cztery płótna; naprawia wyciętą — najpewniej scyzorykiem — stopę Morgana.
1977Wersja z Rotundy na znaczku 13 centów w dwusetlecie Saratogi.
2008Ostatnie czyszczenie wszystkich ośmiu płócien Rotundy.
Gdzie wisi
Rotunda Kapitolu
Płótno wisi tam, gdzie zawiesił je sam Trumbull: w Rotundzie Kapitolu Stanów Zjednoczonych w Waszyngtonie — okrągłej sali o średnicy 29 metrów, pod kopułą wysoką na 55 metrów. Na jej ścianach jest osiem obrazów tej samej wielkości, 12 × 18 stóp (3,66 × 5,49 m). Cztery z nich to sceny rewolucji zamówione u Trumbulla w 1817 roku: Deklaracja Niepodległości, Kapitulacja lorda Cornwallisa, Kapitulacja generała Burgoyne’a i Rezygnacja generała Waszyngtona. Cztery pozostałe — sceny odkryć i kolonizacji — dodano w latach 1840–1855.
Kto miałby wisieć w tej sali, decydował Kongres. To dlatego pytanie „gdzie jest Kościuszko?” jest też pytaniem o Rotundę: o to, jaką opowieść o sobie republika chciała oglądać w 1821 roku.
Ślad nożaW 1828 roku Trumbull sam czyścił swoje cztery płótna i woskował je od tyłu przeciw wilgoci. Przy okazji załatał prawą stopę Daniela Morgana — ktoś wyciął ją z obrazu ostrym narzędziem, najpewniej scyzorykiem. Ostatnie czyszczenie wszystkich ośmiu obrazów: 2008.
Kopuła Rotundy od wewnątrz; w oculusie Apoteoza Waszyngtona Brumidiego (1865). Fot. Architect of the Capitol · domena publiczna (dzieło rządu USA)
Rozdziały
Film odtwarza się dopiero po kliknięciu, z domeny youtube-nocookie.com — do tej chwili strona nie łączy się z YouTube. Bez zgody na odtwarzanie: otwórz film na YouTube (od 5:58). Materiał Architect of the Capitol — dzieło rządu USA, domena publiczna. Napisy (PL, EN, FR) przygotował kosciuszko.world na podstawie ścieżki dźwiękowej filmu; wyświetlają się nad obrazem także na pełnym ekranie — użyj przycisku „Pełny ekran” pod filmem.
Transkrypcja filmu
Tekst lektorki Architect of the Capitol w tłumaczeniu kosciuszko.world; znaczniki czasu prowadzą do odpowiedniego miejsca w filmie.
Rotunda
Wyobraź sobie: wchodzisz do Rotundy Kapitolu tak, jak zamierzyli jej projektanci. Wchodzisz po świątynnych schodach fasady wschodniej do ogromnej przestrzeni i stajesz przed tymi wielkimi jak freski obrazami Johna Trumbulla. Zawieszone w 1826 roku, ukazują cztery sceny z czasów Rewolucji — dwie cywilne i dwie wojskowe — wydarzenia, na których zbudowana jest opowieść o narodzinach Ameryki.
Rotundę Kapitolu nazywano politycznym sercem narodu. Ta budząca podziw przestrzeń wyraża potęgę — nie Kościoła ani monarchy, lecz rządu ludu i dla ludu — właśnie tę ideę Trumbull chciał podkreślić. Na początku funkcja Rotundy była otwarta i symboliczna — podatny grunt dla obrazów, malowideł ściennych i rzeźb, które miały wzbogacić jej znaczenie.
Na rysunkach architekta Williama Thorntona, a potem jego następcy, Benjamina Henry’ego Latrobe’a, Rotundę nazywano Wielkim Westybulem i Salą Ludu. Od ukończenia w 1826 roku Rotunda służy jako muzeum obywatelskie i scena narodowa — dla wspólnych uroczystości Izby i Senatu, wielkich ceremonii publicznych, w tym wystawienia trumien wybitnych obywateli. Ze względu na ogrom i monumentalną sztukę zawsze była atrakcją turystyczną, rodzajem miejsca pielgrzymek, ściągającym odwiedzających do centrum Waszyngtonu.
Cztery obrazy
W 1817 roku Kongres zamówił u Johna Trumbulla te cztery obrazy do Rotundy Kapitolu — pierwsze takie zamówienie u Amerykanina, do wnętrza, którego jeszcze nie zbudowano, i pierwszy przypadek, gdy Kongres wystąpił jako mecenas sztuki. Cztery obrazy, które Trumbull ukończył, to: Deklaracja Niepodległości, następnie Kapitulacja lorda Cornwallisa pod Yorktown, Kapitulacja generała Burgoyne’a pod Saratogą i na zamknięcie cyklu — Rezygnacja generała Waszyngtona.
Deklaracja
Pierwszym ukończonym obrazem cyklu była Deklaracja Niepodległości. Przedstawia chwilę z 28 czerwca 1776 roku, gdy pierwszy projekt Deklaracji Niepodległości przedłożono Drugiemu Kongresowi Kontynentalnemu — ciąg wydarzeń, który Trumbull skupił w jednym obrazie. W centralnej grupie obrazu Thomas Jefferson, główny autor Deklaracji, kładzie dokument przed Johnem Hancockiem, prezydentem Kongresu.
Obok niego pozostali członkowie komitetu redakcyjnego: John Adams, Roger Sherman, Robert Livingston i Benjamin Franklin. Deklarację Niepodległości podpisało 56 osób. Trumbull namalował 47 postaci, w tym pięć, które jej nie podpisały.
Pozwolił sobie na artystyczną swobodę: ukazał Jeffersona nie samego, lecz wśród innych członków komitetu redakcyjnego. Deklaracja to fascynujące studium metody twórczej Trumbulla. Zaczęła się zapewne jesienią 1786 roku, u Jeffersona w Paryżu.
Trumbull zamierzał namalować wszystkich 56 sygnatariuszy, ale nie zdołał zdobyć wszystkich wizerunków. Z 47 portretów na obrazie 36 namalował z natury. Resztę skopiował z innych portretów albo malował syna zamiast ojca.
Cornwallis
Drugim obrazem, który Trumbull ukończył dla Rotundy, była Kapitulacja lorda Cornwallisa. Jego tematem jest kapitulacja armii brytyjskiej pod Yorktown w Wirginii w 1781 roku, która zakończyła ostatnią wielką kampanię wojny o niepodległość. Błękitne niebo pełne ciemnych chmur i rozbite działo przywołują bitwy, które do tego doprowadziły.
W środku sceny — amerykański generał Benjamin Lincoln na białym koniu. Wyciąga prawą dłoń ku szpadzie niesionej przez kapitulującego oficera brytyjskiego, który prowadzi długą kolumnę wojsk ciągnącą się w głąb obrazu. Po lewej oficerowie francuscy, pieszo i konno, pod białym sztandarem królewskiego rodu Burbonów.
Po prawej — oficerowie amerykańscy pod gwiaździstym sztandarem. Wśród nich markiz de La Fayette i pułkownik Jonathan Trumbull, brat malarza. Generał George Washington na brązowym koniu pozostał w tle, ponieważ sam lord Cornwallis nie stawił się na kapitulację.
Burgoyne
Trzecim ukończonym obrazem Trumbulla była Kapitulacja generała Burgoyne’a pod Saratogą, skończona w grudniu 1821 roku. Burgoyne stoi w środku, a po jego lewej William Phillips, brytyjski generał major. W centrum Gates odmawia przyjęcia szpady Burgoyne’a i zamiast tego okazuje gościnność, zapraszając go do namiotu na posiłek.
Nad namiotem powiewa na wietrze flaga amerykańska. Po bokach oficerowie amerykańscy — świadkowie wydarzenia. Różnorodne mundury odzwierciedlają różne jednostki.
Większości tam nie było — stali niżej, nad rzeką, ze swoimi oddziałami. Trumbull pokazuje ludzi, którzy byli tam w dniu kapitulacji, ale nie widzieli samej ceremonii. Z krajobrazem Trumbull obchodzi się swobodnie.
Zgromadzona grupa, namiot — w rzeczywistości płachta na drągach — a nawet sama flaga mogła nie być tą, która wtedy powiewała. Namalowane działo to jedno z 47 dział oddanych armii amerykańskiej pod Saratogą. Scena mówi o pokoju, nie o walce czy wrogości.
Pod błękitnym niebem i białymi chmurami oficerowie noszą mundury galowe. Broń schowana lub zawieszona na ramieniu, działa milczą.
Waszyngton
Czwarty ukończony obraz to Waszyngton składający dowództwo, malowany od wiosny 1822 do wiosny 1824 roku. Kompozycja ukazuje scenę z 23 grudnia 1783 roku w Maryland State House w Annapolis, gdy George Washington złożył patent głównodowodzącego Armii Kontynentalnej. Waszyngton, oświetlony światłem wpadającym do sali, stoi w mundurze przed prezydentem Kongresu Kontynentalnego Thomasem Mifflinem i delegatami, wśród których jest Thomas Jefferson.
Za Waszyngtonem — jego adiutanci, pułkownicy Benjamin Walker i David Humphreys, oraz widzowie. Delegaci i widzowie patrzą na Waszyngtona, który wyciąga prawą dłoń, by zwrócić swój patent. Pusty fotel okryty płaszczem, przypominający tron pod królewską szatą, symbolizuje rezygnację Waszyngtona z władzy.
Wizerunek George’a Washingtona Trumbull oparł na jednym ze swoich wcześniejszych portretów.
Dziedzictwo Trumbulla
Architektura Rotundy daje obrazom potężną oprawę. Z daleka widz nie rozróżnia pojedynczych portretów, które tworzą mozaikę twarzy wmalowanych w każdą scenę. Dopiero z bliska dostrzegamy rysy twarzy — młodych i starych, farmerów, kupców i żołnierzy.
Można powiedzieć, że Trumbull poświęcił niekiedy całość dla części, wiedziony ideą autentyczności zakorzenioną w drobiazgowym realizmie — realizmie pojedynczych portretów. Ponieważ misją Trumbulla było przekazać wartości, które uważał za fundament amerykańskiej demokracji — honor na polu bitwy, powściągliwość, rozumną i uporządkowaną debatę — musiał upamiętnić głównych uczestników wydarzeń, które malował. Dziś jednak, dwa stulecia później, to raczej czyny ludzi, których Trumbull sportretował, a nie ich twarze, mogą silniej przemawiać do widzów.
Rotunda Kapitolu, Waszyngton
Wersja główna, 12 × 18 stóp, na ścianie od 1826 roku. Zwiedzanie przez Capitol Visitor Center; wstęp bezpłatny.
Tu strona spina się z misją: reduty z obrazu są dziełem inżyniera, którego na nim nie ma — a jego plan West Point z 1780 roku jest poświatą tej witryny.
Architect of the Capitol, Surrender of General Burgoyne — opis obrazu, historia konserwacji (1828, 2008), reprodukcja www.aoc.gov
Architect of the Capitol, Revolutionary Paintings by John Trumbull (film, 2026) — kurator AOC o czterech płótnach Rotundy www.youtube.com
Yale University Art Gallery, obiekt 1832.7 — mniejsza wersja obrazu, wymiary, proweniencja artgallery.yale.edu
AmericanRevolution.org, The Surrender of Burgoyne by John Trumbull — klucz 27 postaci i spis studiów portretowych Trumbulla www.americanrevolution.org
The Metropolitan Museum of Art, DP876929 — J. M. Will, Battle of Saratoga, Open Access www.metmuseum.org
John Trumbull, Autobiography, Reminiscences and Letters (1841) — plan cyklu z lat 80. XVIII w., podróż z miniaturami
National Park Service, Saratoga National Historical Park — biogramy oficerów, przebieg bitew 19 IX i 7 X 1777 www.nps.gov
Biogramy sprawdzono w źródłach amerykańskich (Society of the Cincinnati NH, Encyclopedia.com, Federal Judicial Center, Mount Vernon, NPS). Tam, gdzie źródła się różnią — daty urodzenia Greatona, Scammella, Prescotta — podano obie wersje lub zaznaczono przybliżenie.
Concord Hymn — Strzał słyszany na cały świat
Słowa · Ralph W. Emerson · Aranżacja · P. Białobrzycki
Chcesz posłuchać utworu z ducha 4 lipca podczas przeglądania strony?
Concord Hymn — Strzał słyszany na cały światSłowa · Ralph W. Emerson · Aranżacja · P. Białobrzycki
0:00 / —:—
Pliki cookies
Strona domyślnie używa wyłącznie plików niezbędnych do działania (zapamiętanie zgody, ustawień dostępności i muzyki) — bez profilowania i bez ciasteczek śledzących. Za Twoją zgodą włączymy anonimowe statystyki odwiedzin (Plausible: bez ciasteczek, serwery w UE).
Szczegóły w Polityce cookies.
