Misja Kościuszko 2026

Thomas Jefferson

Polihistor, ojciec założyciel i architekt amerykańskiej demokracji.

Autor Deklaracji Niepodległości

Jako wybitny prawnik i filozof polityczny Jefferson stał się głównym autorem Deklaracji Niepodległości Stanów Zjednoczonych (1776). W dokumencie tym sformułował fundamentalne zasady: prawo do życia, wolności i dążenia do szczęścia, które stały się fundamentem nowoczesnych systemów demokratycznych.

Prezydent i wizjoner

Jako trzeci prezydent USA (1801–1809) dokonał jednego z najważniejszych zakupów w historii — zakupu Luizjany od Francji, co niemal podwoiło terytorium młodych Stanów Zjednoczonych. Wspierał wolność religijną i rozdział Kościoła od państwa, uważając te wartości za filary stabilnej republiki.

Człowiek renesansu

Jego pasje wykraczały daleko poza politykę:

• Architektura: Zaprojektował własną posiadłość Monticello oraz kampus Uniwersytetu Wirginii, wprowadzając styl palladiański do Ameryki.
• Nauka i edukacja: Był pionierem archeologii w USA, zapalonym ogrodnikiem i bibliofilem (jego kolekcja dała początek Bibliotece Kongresu). Założenie Uniwersytetu Wirginii uważał za jedno ze swoich największych osiągnięć.

Złożone dziedzictwo i relacja z Kościuszką

Jefferson uosabiał sprzeczności swojej epoki. Choć głosił, że „wszyscy ludzie zostali stworzeni równymi”, sam posiadał setki niewolników. To właśnie jemu Tadeusz Kościuszko, jego bliski przyjaciel, powierzył w testamencie swój majątek z poleceniem wykupienia i edukacji czarnoskórych niewolników. Jefferson, choć był wykonawcą testamentu, ostatecznie nie podjął się realizacji tej trudnej politycznie i prawnie misji, co do dziś budzi dyskusje wśród historyków.

Ostatnie lata

Zmarł 4 lipca 1826 roku, dokładnie w 50. rocznicę podpisania Deklaracji Niepodległości, kilka godzin przed swoim dawnym rywalem i przyjacielem, Johnem Adamsem.

Tadeusz Kościuszko

Bohater dwóch narodów i symbol walki o wolność.

Młodość i edukacja

Urodził się na Polesiu, a wykształcenie zdobył w Szkole Rycerskiej w Warszawie. Jako stypendysta królewski wyjechał do Paryża, gdzie studiował inżynierię wojskową i architekturę. To tam nasiąknął ideami oświecenia, które ukształtowały jego demokratyczne poglądy.

Wojna o niepodległość USA

W 1776 roku wyjechał do Ameryki, gdzie zasłynął jako genialny strateg i inżynier. Jego kunszt przy budowie fortyfikacji pod Saratogą (1777) przyczynił się do przełomowego zwycięstwa Amerykanów. Zaprojektował również — na osobiste życzenie George’a Washingtona — twierdzę West Point (1778–1780), kluczowy punkt obronny młodej republiki. Za wybitne zasługi otrzymał stopień generała brygady, amerykańskie obywatelstwo oraz — jako jeden z zaledwie trzech cudzoziemców — prestiżowe Towarzystwo Cyncynatów.

Humanizm i abolicjonizm

Gdy w 1798 roku Kongres wypłacił mu zaległe pobory, Kościuszko, mimo trudnej sytuacji finansowej, natychmiast przeznaczył te pieniądze na wykupienie wolności i kształcenie czarnoskórych niewolników. Resztę swojego amerykańskiego majątku powierzył Thomasowi Jeffersonowi, czyniąc go wykonawcą testamentu o wyraźnym wydźwięku abolicjonistycznym. Do końca życia pozostał przeciwnikiem niewolnictwa i dyskryminacji.

W obronie Rzeczypospolitej

Po powrocie do kraju brał udział w wojnie z Rosją (1792), wyróżniając się w bitwie pod Dubienką. Gdy Polska stanęła w obliczu ostatecznego upadku, 24 marca 1794 roku na rynku w Krakowie ogłosił akt powstania (Insurekcja Kościuszkowska) i objął funkcję Najwyższego Naczelnika.

• Bitwa pod Racławicami: Odniósł legendarne zwycięstwo, w którym kluczową rolę odegrali kosynierzy.
• Uniwersał Połaniecki: Wydał akt prawny ograniczający poddaństwo chłopów, chcąc wciągnąć ich do walki o wolność.
• Maciejowice: Ranny dostał się do rosyjskiej niewoli, co de facto przypieczętowało upadek powstania.

Ostatnie lata

Zwolniony z więzienia przez cara Pawła I, wyjechał na krótko do USA, a ostatecznie osiadł w Szwajcarii. Do końca życia pozostał wierny ideałom wolności, odmawiając współpracy z Napoleonem i carem Aleksandrem I, gdy uznał, że ich propozycje dla Polski są jedynie fasadowe. Zmarł w Solurze, a jego serce spoczywa na Zamku Królewskim w Warszawie.